2.4. Thu hoạch tảo xoắn

Thu hoạch đúng thời điểm và đúng kỹ thuật là bước quan trọng trong quy trình nuôi tảo xoắn, quyết định trực tiếp đến năng suất, chất lượng dinh dưỡng và khả năng nuôi tiếp cho lứa sau. Dưới đây là hướng dẫn chi tiết để người nuôi – dù ở quy mô nhỏ hay lớn – có thể thực hiện thu hoạch một cách hiệu quả.

1. Xác định thời điểm thu hoạch

• Lần thu đầu tiên thường diễn ra sau 7–14 ngày kể từ khi cấy giống, thông thường người ta thường thu hoạch dạng mẻ, có nghĩa là sau một thời gian nuôi thì thu tảo rồi lại bổ sung giống vào nuôi tiếp cho lần thu tiếp theo.

• Dấu hiệu tảo đạt ngưỡng thu hoạch:

1. Mật độ tảo cao, có thể nhìn thấy sợi tảo hoặc sợi tảo bện lại nhìn thấy bằng mắt thường.
2. Bể tảo có màu xanh đậm như rêu, đặc, bóng bế mặt nên không thể nhìn thấy dưới đáy (kiểm tra bằng kinh nghiệm múc vào cốc thuỷ tinh trong để soi dưới ánh sáng).
3. Bể tảo có mùi tảo thơm nhẹ, đặc trưng, không có mùi tanh hoặc mùi lạ.

2. Dụng cụ thu hoạch

1. Lưới lọc: kích thước mắt lưới từ 250 đến 400 Mesh (khoảng 50 micromet). Xem bảng quy đổi dưới đây. Có thể dùng lưới inox hoặc vải nilon chuyên dụng (vải NMO)
2. Khung lọc: dạng vuông hoặc tròn tùy bể, thường rộng 30–50 cm.
3. Vật dụng hỗ trợ: Xô đựng, Muỗng nhựa, gáo gỗ hoặc bơm tay, khay hứng.
4. Nếu nuôi tảo ở quy mô lớn thì nên dùng máy thu. Có nhiều loại máy thu với chi phí đầu tư khác nhau.

3. Quy trình thu hoạch

Bước 1: Khuấy đều bể trước khi thu: Đảm bảo tảo phân bố đều, tránh hiện tượng lắng đáy.

Bước 2: Lọc tảo

1. Bơm hoặc múc nước tảo đổ lên mặt  lưới lọc, tảo sẽ giữ lại trên mặt lưới, còn nước lọc sẽ chảy xuống dưới.
2. Có thể lặp lại 2–3 lần bằng cách đổ lại nước lọc lên lưới để lấy hết tảo nhỏ còn sót.
3. Tảo sau khi lọc trên lưới sẽ được rửa bằng nước sạch (tốt nhất là dùng nước lọc qua đèn UV và Ozone) để loại bỏ muối và khử khuẩn.
4. Tảo thu được sau rửa sẽ được vắt (bằng máy vắt phù hợp) để loại bỏ nước.
5. Sinh khối tảo tươi thu được có độ đặc nhất định nên còn gọi là tảo sệt (Paste), tảo này cũng chính là tảo tươi.

Bước 3: Thu nước sau lọc lại vào bể

• Nước sau lọc vẫn còn nhiều dinh dưỡng → nên đổ lại vào bể và bổ sung thêm chất dinh dưỡng và bổ sung giống để nuôi tiếp. Nếu không muốn tái sử dụng có thể bỏ, tuy nhiên sẽ lãng phí và ảnh hưởng đến môi trường vì nước sau nuôi tảo vẫn còn nhiều muối khoáng.

4. Xử lý sau thu hoạch

4.1. Dùng để tiếp tục nhân giống

1. Phần tảo thu hoạch đầu tiên có thể giữ lại một phần làm giống cho bể mới hoặc cũng có thể bớt lại một phần huyền phù tảo trước khi thu để cấy sang bể môi trường mới.
2. Lượng giống bổ sung từ 10–15% thể tích bể nuôi.

4.2. Sơ chế thành phẩm

Tùy theo mục đích sử dụng, có thể tiếp tục chế biến tảo theo hướng:

• Tảo tươi:

1. Dùng trực tiếp làm đồ uống, thực phẩm, mỹ phẩm.
2. Tảo tươi có thể bảo quản lạnh được 1–2 ngày trong tủ lạnh 4 độ C.
3. Nếu muốn sử dụng tảo tươi lâu thì cần phải chia nhỏ thành các gói/viên rồi cấp đông và bảo quản ở nhiệt độ âm sâu (ít nhất -20 độ C).

• Tảo phơi khô:

1. Trải mỏng tảo lên vải sạch, khay inox, phơi trong mát hoặc sấy ở nhiệt độ ≤ 45°C.
2. Tránh ánh nắng gắt hoặc nhiệt cao khiến tảo mất màu và giảm, mất chất dinh dưỡng.
3. Tảo đã khô có thể bảo quản trong túi hút ẩm kín, và bảo quản ở điều kiện mát, dùng trong vòng 3–6 tháng.

5. Lưu ý để thu hoạch bền vững

1. Nếu thu dạng mẻ thì nên thu toàn bộ bể tảo rồi cấy giống mới nuôi tiếp.
2. Nếu thu kiểu gián đọạn thì không thu quá 50% sinh khối mỗi lần – giữ lại phần tảo khỏe để tiếp tục phát triển.
3. Nên thu vào buổi sáng sớm hoặc chiều mát

1. Thu hoạch tảo xoắn đúng kỹ thuật giúp đảm bảo được chất lượng dinh dưỡng tối đa.
2. Đối với các mô hình khởi nghiệp, việc thu hoạch tảo đúng thời điểm và hiệu quả sẽ nâng cao giá trị sản phẩm và giảm thiểu chi phí xử lý sau thu.